Herdenken, herinneren en samen stilstaan bij vrijheid in Terwolde
Door Chiel van Mourik en Jos Bosch
Op 4 mei staat Terwolde, net als de rest van Nederland, stil bij de slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog en alle oorlogssituaties en vredesmissies sindsdien. De jaarlijkse Dodenherdenking op de begraafplaats is een moment van bezinning, dankbaarheid en respect.
In het dorp leeft sterk het besef dat vrijheid niet vanzelfsprekend is. Daarom komen jaarlijks honderden bezoekers samen om de mensen te herdenken die hun leven gaven voor vrijheid, toen én nu.
Verhalen blijven doorgeven
Binnen Stichting Oranje Comité Terwolde leeft de overtuiging dat de verhalen achter de oorlogsslachtoffers verteld moeten blijven worden. Ook Terwolde kent inwoners die tijdens de oorlog hun leven verloren, onder meer als onderdeel van het verzet. Juist daarom heeft de jaarlijkse rondgang langs de graven zoveel betekenis.
Tegelijkertijd draait de herdenking niet alleen om het verleden. Tijdens de plechtigheid is nadrukkelijk ook aandacht voor het heden. Zo leveren leerlingen bijdragen waarin thema’s als oorlog, vluchten en vrede een plek krijgen. Daarmee blijft 4 mei ook voor jongere generaties actueel en betekenisvol.
Kinderen betrokken bij de herdenking
De betrokkenheid van kinderen speelt een belangrijke rol tijdens 4 mei in Terwolde. In april verzorgt Wilco Gorter op school presentaties over de Tweede Wereldoorlog, met speciale aandacht voor de neergestorte vliegtuigen waarvan bemanningsleden begraven liggen op de begraafplaats in Terwolde.
De verhalen maken veel indruk op de leerlingen. Tijdens de herdenking leggen kinderen van groep 8 rozen bij de graven van de oorlogsslachtoffers uit de Tweede Wereldoorlog, waaronder ook de graven van de vliegtuigbemanningen aan het einde van de rondgang.
Daarnaast werd in 2026 voor het tweede jaar het ‘Museum voor de Vrijheid’ georganiseerd. Dat ontstond in 2025 rondom 80 jaar vrijheid, maar kreeg een vervolg omdat het zoveel losmaakte bij de kinderen. Leerlingen van groep 3 tot en met 8 maken hiervoor werkstukken en presentaties over oorlog, vrijheid en vrede. Ook ouders raken daardoor opnieuw betrokken bij de herdenking.
Een indrukwekkende rondgang
Op 4 mei begint de herdenking rond half zeven met het hijsen van de vlaggen van Nederland, Groot-Brittannië en Canada op het kerkhof. Zoals de traditie voorschrijft worden de vlaggen eerst in top gehesen, waarna ze vervolgens halfstok worden gebracht.
Rond zeven uur verzamelen honderden bezoekers zich bij de ingang van het kerkhof. Daar starten de kransleggingen namens de gemeente Voorst en het Oranjecomité.
Rond half acht volgt de stille rondgang langs de graven van de oorlogsslachtoffers uit Terwolde. Voorop lopen een trommelslager en trompettist van muziekvereniging Ons Genoegen. Met ingetogen tromslagen begeleiden zij de stoet langs de graven van verzetsmensen en jonge soldaten uit het dorp.
De rondgang eindigt bij de heuvel, waar de graven liggen van de omgekomen vliegtuigbemanningen. Daar klinkt het Taptoe-signaal, gevolgd door twee minuten stilte. Daarna speelt muziekvereniging Ons Genoegen de volksliederen van Nederland, Groot-Brittannië en Canada.
Muziek die blijft hangen
Na het officiële gedeelte blijven veel bezoekers nog enige tijd op het kerkhof aanwezig. Mensen praten na, bezoeken graven van slachtoffers of staan stil bij familieleden en bekenden die daar begraven liggen. Ondertussen klinken de gedragen muziekstukken van Ons Genoegen over de begraafplaats.
Wie het kerkhof verlaat, wordt als het ware begeleid door de muziek. Een moment dat volgens veel bezoekers ieder jaar opnieuw indruk maakt.
Samen mogelijk gemaakt
De organisatie van de herdenking ligt bij het Oranjecomité, maar wordt mede mogelijk gemaakt door veel vrijwilligers die op allerlei manieren bijdragen aan de avond.
De organisatie ontvangt regelmatig complimenten en dankwoorden van bezoekers en nabestaanden. Juist die persoonlijke reacties maken volgens het comité duidelijk hoe belangrijk het is dat Terwolde ieder jaar samen blijft herdenken.