Evelien Plette
Over wonen, strijd en herinneren — door Martine Jongenburger
Wanneer Evelien Plette de deur opent van haar kleine huis aan de Molenweg in Terwolde, begroet ze bezoekers met een warm “Nou welkom zal ik zeggen”. Het huis oogt bescheiden, maar wie goed kijkt, ziet de sporen van een lange geschiedenis én een lange strijd om het te behouden. Evelien woont er al sinds 1993 en heeft het huis zien veranderen (door een renovatie), bijna verdwijnen én uiteindelijk blijven staan.
Huisje met geschiedenis
Het huisje waarin Evelien woont, is nog grotendeels in originele staat. De keuken is dicht en de schoorsteen aanwezig, anders dan bij veel andere woningen in de straat. “Vroeger woonden hier zeven mensen”, vertelt ze. Tegenwoordig is het officieel bedoeld voor twee personen, maar de geschiedenis van de huisjes is rijker dan hun huidige functie doet vermoeden. De familie Luchtenberg woonde er vanaf de bouw in 1955 tot 1992. Toen Evelien (geboren in 1964) het huis betrok, trof ze nog sporen van hen aan: een schuur, een hokje, allerlei bouwwerkjes die later allemaal moesten verdwijnen om het huis terug te brengen in oorspronkelijke staat.
Ook de grote walnotenboom in de tuin is een verhaal op zich. “Die moest eigenlijk weg, maar uiteindelijk mocht hij blijven staan”, zegt Evelien. De boom is inmiddels enorm, een stille getuige van decennia aan bewoners en veranderingen.
Strijd om behoud
In 2004, kort nadat de wooncorporatie haar huis had voorzien van centrale verwarming, viel er een brief op de mat: de huisjes stonden op de nominatie voor sloop. “Ik dacht: pardon? Vorige maand is alles nieuw aangelegd.” De schrik was groot. De plannen waren duidelijk: grote nieuwbouwhuizen zouden de plek innemen, met huurprijzen die voor veel bewoners onbetaalbaar zouden worden.
Samen met andere bewoners begon Evelien aan een jarenlange strijd. Ze voerden gesprekken met de wooncorporatie, schreven brieven en zaten aan ronde tafels met politici. “Je moet tegen al die politici zeggen waarom je huis moet blijven staan”, zegt Evelien. Het was emotioneel, soms intimiderend, maar noodzakelijk. Sommige buren vertrokken uit angst of onzekerheid, waardoor leegstand ontstond en de druk toenam.
Na zeven jaar strijd werd de sloopvergunning uiteindelijk ingetrokken. De huisjes bleven staan en werden aangewezen als gemeentelijk monument. Dat gaf bescherming, maar ook beperkingen: “Dan mag je helemaal niks meer”, aldus Evelien. Toch was de opluchting groot. De renovatie volgde, met nieuwe kozijnen, daken en indelingen. Niet alles ging vlekkeloos – schimmelproblemen, tocht, scheuren in muren – maar het huis bleef, en dat was het belangrijkste.
Cabaretstuk
Een cabaretgroep had gehoord over de strijd om de huisjes en wilde er een voorstelling over maken. Ze kwamen bij Evelien en haar buren langs om het verhaal te horen. De cabaretgroep besloot het verhaal letterlijk uit te beelden. Evelien en haar buren speelden mee. Het was luchtig bedoeld, maar de inhoud was allesbehalve licht.
Man met de hamer
Tijdens een repetitie kwam een acteur op, volledig in het zwart, met een grote hamer. Hij speelde de woningbouwmedewerker die destijds de sloopplannen vertegenwoordigde. Het was een theatrale scène, maar voor Evelien voelde het alsof ze terug in de tijd werd geslingerd. “Toen kreeg ik toch even weer Spaans benauwd”, vertelt ze. De herinnering was zo levendig dat ze het opnieuw beleefde: de dreiging, de angst dat haar huis zou verdwijnen, de machteloosheid tegenover grote instanties.
Voor Evelien is het essentieel dat dit soort verhalen verteld blijven worden. Niet om terug te kijken met bitterheid, maar om te laten zien hoe kwetsbaar een gemeenschap kan zijn wanneer grote beslissingen worden genomen zonder oog voor de mensen die er wonen.
Betrokkenheid bij dorp
Evelien is diepgeworteld in Terwolde. Ze helpt bij de rommelmarkt, richt samen met anderen de kledingstands in en verkoopt met plezier. “Dat is echt mijn ding. Het is fijn om samen zoiets leuks te doen”, zegt ze. Ook bezoekt ze lokale evenementen, van muziekuitvoeringen tot minifestivals. De sociale verbondenheid in het dorp is voor haar een groot goed: “Je kunt altijd naar de buren lopen. Dat vind ik fijn wonen.”
Struikelstenen
Naast haar inzet voor het dorp is Evelien actief in een bijzonder project: het leggen van struikelstenen voor verzetsmensen uit de gemeente Voorst. Het begon toen iemand bij haar ouders aan de deur kwam met vragen over haar opa, die in het verzet zat. In 1944 werd de groep van haar opa verraden. De mannen werden op 8 maart 1945 gefusilleerd bij Woeste Hoeve in Beekbergen. In een doos vol oude documenten vond de onderzoeker waardevol materiaal. Voor Evelien was dit het begin van een groot project.
Samen met anderen onderzoekt ze adressen, of de adressen überhaupt nog wel bestaan, zoekt ze naar nabestaanden, spreekt ze met de gemeente en woont ze de bijeenkomsten bij. “Het gaat om twintig stenen”, legt ze uit. De groep wil erkenning geven aan verzetsmensen die vaak in de schaduw zijn gebleven.
Gastlessen
Evelien maakt zich zorgen over hoe weinig jongeren nog weten over de Tweede Wereldoorlog. Ze ziet parallellen van de aanloop naar de oorlog met het heden en vindt het belangrijk dat verhalen levend blijven. Daarom wil de groep gastlessen geven op de basisschool. “Kinderen leggen wel een roosje op 4 mei, maar weten vaak niet waarom”, zegt ze.
Voor Evelien is het persoonlijk: “Omdat mijn opa verzetsstrijder was. Dat drijft me.” De struikelstenen brengen verhalen letterlijk aan de oppervlakte. Ze hoopt dat mensen die de stenen zien, zich afvragen wat er is gebeurd, nieuwsgierig worden naar de verhalen, en beseffen hoe ingrijpend de oorlog was voor families. “Dat mag je niet vergeten.”
Tot slot
Evelien blijft met liefde in haar huisje wonen. “Het is fijn wonen in het dorp.” De geschiedenis van haar huis en haar familie lopen door elkaar heen, verweven met het verhaal van Terwolde zelf. En dankzij haar inzet blijven die verhalen zichtbaar – in stenen, in gesprekken, en in het straatje dat zij mee hielp te behouden.
